Vai trò của Proof of Work, đào coin và giá trị của một đồng tiền điện tử

Vai trò của Proof of Work, đào coin và giá trị của một đồng tiền điện tử

Cơ chế đồng thuận Proof of Work (PoW) bắt buộc thợ mỏ phải bỏ chi phí ra để “đào coin”, bản chất cơ chế này không phải là để tạo “giá trị cho coin”, mà là để chống việc sửa đổi dữ liệu quá khứ (chủ yếu là chống double spend). Thợ mỏ phải bỏ ra chi phí điện là tiền thật, mất tiền thật. Nếu thợ mỏ trung thực, họ sẽ cơ hội nhận được phần thưởng là đồng tiền điện tử để bù lại tiền điện đó, thậm chí là có lợi nhuận. Nếu thợ mỏ gian lận, chắc chắn họ không bao giờ nhận được phần thưởng, do vậy họ không có động cơ để gian lận. Trừ khi họ chiếm đc 51% năng lực của cả hệ thống, nhưng việc này không dễ dàng, rất tốn kém. Như vậy Proof of Work chống gian lận bằng cách đánh vào lợi ích kinh tế của thợ mỏ. Việc chống gian lận như vậy gọi là tính bảo mật của blockchain đó. Chi phí tiền điện đó là cái giá phải trả cho tính an toàn của hệ thống. Nhưng vấn đề là cái giá đó của Proof of Work rất đắt, vì thời điểm đó công nghệ chỉ làm được như vậy, Satoshi Nakamoto chỉ nghĩ ra được Proof of Work mà thôi.

Còn có những cách chống gian lận khác không phải bằng cách đánh vào lợi ích kinh tế của thợ mỏ mà chống bằng cách dùng công nghệ, thợ mỏ sẽ gặp rào cản rất lớn, khó  vượt qua nổi về mặt công nghệ để gian lận, ví dụ cơ chế Proof of Stake (PoS), DPOS (EOS), BFT, Sharding (ETH tương lai), Ouroboros (ADA)

Giá trị của một đồng tiền điện tử nằm ở đâu?

Giá trị của một đồng tiền điện tử (cryptocurrency) KHÔNG phải nằm ở việc mất bao nhiêu chi phí để tạo ra mỗi “đồng coin” của cryptocurrency đó. Mà giá trị của cryptocurrency nằm ở giá trị nội tại của nó là đặc tính công nghệ của nó, để nó có thể được sử dụng, đóng góp cho xã hội; nằm ở đội ngũ phát triển; ở cộng đồng người dùng và hoạt động PR/Marketing. Đó là các  nhóm tiêu chí tương đối đầy đủ để đánh giá một cryptocurrency hoặc một blockchain. Giá trị đó sẽ được phản ánh thành giá cả trên thị trường. Khi càng có nhiều người nhận thức được giá trị thì giá cả càng tiến sát với giá trị. Với những dự án tiềm năng, nếu bạn có đủ trình độ để nhận thức được giá trị của nó càng sớm thì bạn càng có cơ hội mua được nó với giá rẻ.

Xét riêng việc đánh giá công nghệ của một đồng tiền điện tử, phải đánh giá đủ 3 đặc tính: Security, Scalebility, Decentralized.

Security (Tính bảo mật)

Tính bảo mật như nói ở trên, thuật toán đồng thuận của nó phải làm sao chống được gian lận, chống việc sửa dữ liệu quá khứ, chống double spend, tất nhiên là chi phí cho việc đó càng thấp càng tốt.

Ngoài ra còn 1 vấn đề an toàn nữa liên quan đến thuật toán bảo mật. Yếu tố này chủ yếu giúp tránh việc bị hack địa chỉ ví và các dữ liệu mã hóa khác của blockchain. Nhưng vấn đề là thuật toán bảo mật sử dụng trong blockchain được kế thừa từ ngành mật mã học, an toàn, ai cũng có quyền dùng và phát triển. Do vậy những dự án nào cứ xoáy sâu vào quảng cáo về thuật toán bảo mật mà không nói lên các đặc tính công nghệ khác thì hãy vứt nó vào xọt rác ngay lập tức.

Cần phân biệt thuật toán bảo mật (hash algorithm) và thuật toán đồng thuận hay cơ chế đồng thuận (consensus algorithm). 2 khái niệm này khác nhau hoàn toàn, nhưng rất nhiều người nhầm lẫn. Consensus algorithm là nói đến blockchain đó dùng cơ chế Proof of Work hay POS, DPOS… để đồng thuận chọn ra người ghi block mới vào blockchain như nói ở trên. Hash Algorithm là nói đến blockchain đó dùng thuật toán mật mã học SHA 256 (BTC) hay Ethash (ETH) hay Scrypt (LTC)… để mã hóa dữ liệu, mã hóa địa chỉ ví (private key và public key). Tính an toàn là đặc tính tiên quyết, không có nó thì mọi đặc tính khác vô giá trị.

Scalebility (Khả năng mở rộng)

Khi Bitcoin có lượng người dùng thấp, số lượng giao dịch toàn hệ thống không có quá 7 giao dịch trên mỗi giây thì Bitcoin hoạt động rất trơn tru, nhưng khi người dùng tăng lên, số lượng giao dịch vượt quá 7 giao dịch mỗi giây thì bitcoin không xử lý kịp, hệ thống bị tắc nghẽn, lúc đó ta nói bitcoin là hệ thống có khả năng mở rộng rất kém. Không những vậy trong điều kiện bình thường mỗi giao dịch trên Bitcoin phải mất tới 10 phút để có được 1 xác nhận, và phải có đến 3 xác nhận như vậy thì giao dịch đó mới được coi là tạm an toàn, khuyến cáo là cần đến 6 xác nhận. Điều đó thể hiện độ trễ giao dịch (latency) của bitcoin là rất lớn, mỗi giao dịch cần tới 30 – 60 phút mới đảm bảo an toàn trên mạng lưới. Nhiều dự án mới hiện nay tốc độ lên tới chục nghìn giao dịch mỗi giây, độ trễ dưới 1 giây, đó là các blockchain tiên tiến thế hệ 3.0. Nhưng hãy cẩn thận,không phải tất cả các dự án có tốc độ giao dịch cao đều là dự án tốt, chỉ có số ít trong các dự án đó là tiềm năng thực sự. Sở dĩ bitcoin có tốc độ giao dịch chậm như vậy là để đảm bảo tính an toàn cho nó, do công nghệ lạc hậu nên nó buộc phải đánh đổi tốc độ để lấy sự an toàn. Nếu bỏ qua tính an toàn, người ta có thể nâng tốc độ giao dịch của bitcoin hoặc bất cứ blockchain nào khác lên cao bao nhiêu tùy thích. Nếu muốn vừa nâng cao tốc độ giao dịch, vừa đảm bảo tính an toàn thì cần có những công nghệ đột phá.

Như vậy tính scalebility là nói đến tốc độ giao dịch, là độ trễ giao dịch, là khả năng mở rộng các tính năng khác (smart contract, dapp…) là khả năng đáp ứng sự gia tăng về quy mô người dùng của hệ thống…

Đặc biệt về các tính năng mở rộng, các dự án blockchain tiên tiến hiện nay không còn gói gọn trong chức năng chỉ là 1 đồng tiền mã hóa (cryptocurrency) như trước đây. Mà còn ở cấp độ cao hơn, mà chúng ta vẫn gọi là blockchain platform (ETH, ADA, EOS…) có thể lưu trữ và chạy smart contract, từ đó hỗ trợ phát triển các dapp (ứng dụng phi tập trung) phục vụ các lĩnh vực khác nhau trong xã hội, như: bầu cử, gọi vốn ICO, sàn phi tập trung, truy suất nguồn gốc hàng hóa….,  tiền tệ chỉ là 1 ứng dụng của blockchain.

Decentralized (Tính phi tập trung)

Là đặc tính nói về việc quyền điều hành hệ thống, quyền tham gia vào ghi chép block, quyền nâng cấp hệ thống… có được trải đều cho tất cả mọi người tham gia hay không. Đặc điểm này giúp tất cả người dùng đều có quyền ngang nhau trong việc tham gia vào việc xác nhận giao dịch trên blockchain (trong tiếng anh mọi người sẽ gặp thuật ngữ permissionless, đây chính là vấn đề đang nói đến).

Đặc tính công nghệ này đóng góp mạnh mẽ cho tính an toàn của hệ thống trước những cuộc tấn công của yếu tố bên ngoài hệ thống, muốn đánh sập cả 1 blockchain thì hãy đánh sập tất cả các máy tính tham gia hệ thống, chỉ cần tồn tại tối thiểu 2 máy tính thì hệ thống blockchain đó vẫn hoạt động bình thường. Khác với mô hình centralized như ngân hàng hiện nay, chỉ cần đánh sập máy chủ ngân hàng, cả hệ thống sẽ sụp đổ. Nhờ tính phi tập trung, blockchain không có điểm sụp đổ hệ thống (single point of failure)

Có những cơ chế đồng thuận hy sinh một phần tính phi tập trung để tăng tốc độ và giảm độ trễ. Nhưng việc giảm tính phi tập trung cần giữ ở mức nhất định để đạt tính an toàn vừa đủ đáp ứng cho ứng dụng của blockchain đó (DPOS là một cơ chế như vậy)

Tạm kết

Chúng tôi muốn nhắc lại 1 lần nữa, tính an toàn là đặc tính tiên quyết, không có nó thì mọi đặc tính khác vô giá trị. Rất nhiều dự án nói đủ thứ trên trời dưới biển về tốc độ giao dịch, ứng dụng nọ ứng dụng kia… nhưng không nói gì đến tính an toàn.

Đọc đến đây bạn đã có thể hình dung được  các căn cứ cơ bản để đánh giá một dự án blockchain? Chắc chắn là đã hình dung được, nhưng bắt tay vào thực hiện đánh giá thì quả thực là sẽ không dễ chút nào. Khó khăn đó là hoàn toàn bình thường. Đánh giá giá trị của một blockchain là một việc vô cùng phức tạp, tốn thời gian và công sức.

Nhiều dự án scam đang tổ chức các khóa học đào tạo đầu tư trá hình, sau đó lừa bán các dự án “đểu” cho các nhà đầu tư. Hãy cẩn trọng và nghiêm khắc với túi tiền của mình, tỉnh táo trước những khóa học lừa đảo trá hình.

Nguồn: Đinh Thế Phùng

Telegram

BÌNH LUẬN